Fragmenty tekstu Przedmowy do książki

Bankowość krajów tworzących gospodarkę rynkową.

Europa Środkowa i Wschodnia: kontynuacja reform

Redaktor naukowy Alfred Janc

Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań 1998

s. 5-6

Książka ta jest rezultatem badań o charakterze porównawczym nad zmianami zachodzącymi w sektorze finansowym w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Dokonująca się w ostatnich latach w tych krajach transformacja ustrojowa objęła także ten sektor, a w jego ramach bankowość. Jak wykazują badania, prowadzone od kilku lat m.in. w Katedrze Bankowości Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, ta dziedzina życia gospodarczego należała i nadal należy do sfer mających podstawowe znaczenie w procesie transformacji i warunkujących powodzenie wysiłku podejmowanego w wielu innych sferach polityki gospodarczej. Wraz z upływem lat i nasileniem starań poszczególnych krajów Europy Środkowej i Wschodniej o członkostwo w Unii Europejskiej, wymagające spełnienia wielu warunków i sprostania wielu kryteriom, wiedza na temat zakresu, głębokości i skutków reform w tych krajach zyskuje na znaczeniu. Dodatkowego argumentu na rzecz zgłębiania charakteru rozwiązań instytucjonalnych i funkcjonalnych przyjmowanych przez naszych sąsiadów w tej części Europy dostarczają powtarzające się zjawiska przenoszenia się impulsów kryzysowych między krajami, m.in. w związku z nierzadkim faktem postrzegania w świecie całego obszaru Europy Środkowej i Wschodniej jako jednego wielkiego rynku.

Oddając przed rokiem do rąk Czytelników książkę pt. Sektor bankowy w procesie zmian systemowych. Europa Środkowa i Wschodnia: początek zmian, zwracaliśmy jednak uwagę m.in. na ograniczoność wiedzy na temat ilościowych i jakościowych aspektów wprowadzanych zmian oraz na hermetyczność lub fragmentaryczność systemu informacji o wprowadzanych zmianach i skutkach tych zmian. Swoisty paradoks w badaniach polegał na konieczności odwoływania się do statystyk, analiz i komentarzy instytucji międzynarodowych. Obecnie można już twierdzić, że upływające lata transformacji oznaczają większą otwartość poszczególnych rządów i organów państwowych, a także instytucji finansowych w zakresie informacji. Pojawiło się więcej publikacji dotyczących krajów Europy Środkowej i Wschodniej, a dane odnoszące się do bankowości, w tym informacje na temat uregulowań prawnych, decyzji podejmowanych w sferze polityki pieniężnej, struktur banku centralnego, funkcjonowania banków operacyjnych itd., zaczęto udostępniać m.in. na stronach internetowych. Nadal jednak dotarcie do tych informacji, dokonanie selekcji i weryfikacji oraz opracowanie i analiza mych wymagają podejmowania rzetelnego wysiłku badawczego.

Zadanie stanowiące motyw przewodni badań, których rezultaty zawarte są w tej publikacji, wiązało się z dążeniem do przedstawienia skali i skutków transformacji systemowej, przede wszystkim w sferze bankowości, w krajach Europy Środkowej Wschodniej w ciągu kilku lat po rozpoczęciu przemian. Dysponując już wiedzą na temat przełomowego okresu dla poszczególnych państw, tj. końca lat osiemdziesiątych i początku lat dziewięćdziesiątych, pragniemy w tej książce zaprezentować działania reformatorskie podejmowane w kolejnych latach. Właśnie te działania i ich skutki, dotycząc m.in. prawa regulującego sektor finansowy, struktury instytucjonalnej, mechanizmów funkcjonowania instytucji finansowych, ale przecież także poszczególnych gospodarek i społeczeństw, pozwalają na wyciąganie wniosków na temat powodzenia transformacji, skali niezbędnych dalszych zmian i dopasowań w przededniu wejścia w kolejne tysiąclecie, a przede wszystkim – w związku z powiększaniem się zintegrowanej Europy. Przygotowanie materiału dotyczącego poszczególnych krajów było możliwe dzięki wysiłkowi podjętemu przez moich seminarzystów, uczestników seminarium doktorskiego i magisterskiego, a w szczególności –seminarium poświęconego systemom bankowym. W opracowaniu informacji i przygotowaniu poszczególnych fragmentów tekstu wzięli udział: Małgorzata Banecka, Anna Gburczyk, Helena Gołda, Aleksander Januszewski, Halina Jezierska, Agnieszka Kryrnarys-Balcerzak, Zbigniew Krzewiński, Monika Lorek, Aleksandra Michalak, Marcin Nowosielski, Maciej Pryba, Przemysław Roth, Joanna Rudzińska, Agnieszka Suchocka, Monika Sury-Walterowicz. Nie w każdym przypadku było możliwe uzyskanie porównywalnych danych i dokonanie homogenicznej analizy, jednak wysiłek badawczy podjęty w celu przygotowania tej książki był znaczny.

Publikacja niniejsza wiąże się z kontynuowaniem mojego udziału w projekcie badawczym, prowadzonym dzięki pomocy finansowej Komisji Europejskiej w ramach programu Phare/ACE pt. Building Financial lnstitutions and Markets in the Transition Economies witb Special Reference to Estonia, Poland, and Lithuania (Contract Number: P96-6152-R). Analiza przydatności doświadczeń i teorii odnoszących się do rozwiniętych gospodarek rynkowych w opisie zjawisk towarzyszących przekształceniom ustroju gospodarczego w krajach tworzących gospodarkę rynkową, a także wybrane elementy reform podejmowanych w poszczególnych krajach Europy Środkowej i Wschodniej, stały się już przedmiotem takich publikacji, jak: Reformy finansowe w krajach tworzących gospodarkę rynkową (Modele i badania empiryczne), red. nauk. A. Janc i T. Kowalski (Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, Poznań 1996), Sektor bankowy w procesie zmian systemowych. Europa Środkowa i Wschodnia: początek zmian, red. nauk. A. Janc (Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, Poznań 1997), Financial Reform in Emerging Market Economies (Quantitative and Institutional Issues), ed. by T. Kowalski (Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, Poznań 1997). Wierzę w to, iż również ta książka, przyczyniając się do upowszechnienia wiedzy o przebiegu reform w poszczególnych krajach Europy Środkowej i Wschodniej, przede wszystkim w sektorze finansowym, w tym – w dziedzinie bankowości, będzie także stanowić bodziec do dalszych badań na temat skali i zakresu przeobrażeń, jak również podobieństw i różnic realizowanych reform.

______________________________________________________________